Η αθάνατη ψυχή που κατέρχεται στον κόσμο «θυμάται». Ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο της Αλτάνης για τη μνήμη της ψυχής και το δισυπόστατο της ανθρώπινης ύπαρξης. Στο παρακάτω Ορφικό Απόσπασμα 29, που παρουσιάζουμε αυτούσιο από το βιβλίο της Αλτάνης1 Άρρητοι Λόγοι, Επίδαυρος – Θόλου Αποκάλυψις, ανάμεσα σε πολλά άλλα διαβάζουμε την περίφημη φράση από την ορφική ταφική πινακίδα της Πετηλίας (Κ. Ιταλία), που μας ενώνει με το Στερέωμα και τον Ουρανό: «Είμαι της Γης παιδί και του έναστρου Ουρανού, αλλά το γένος μου βέβαια είναι ουράνιο…».
Την ίδια προσέγγιση με τους Ορφικούς κάνει και ο Πλάτων: «Για το σπουδαιότατο είδος της ψυχής που είναι μέσα μας, πρέπει να σκεπτόμαστε ως εξής: ο Θεός το έδωσε στον καθένα μας ως θεία μοίρα και είναι αυτό που λέγεται ότι εδρεύει στο επάνω μέρος του σώματός μας και μας ανυψώνει από τη γη προς την ουράνια συγγένειά μας, επειδή λέμε, και πολύ δικαιολογημένα, ότι είμαστε όχι γήινο αλλά ουράνιο πλάσμα» (Πλάτωνος, Τίμαιος 90Α).
Η Πραγματική Αστρολογία, ως τέχνη που βασίζεται σε αποκλειστικά λογικούς κανόνες και αρχές, δεν ασχολείται με το πριν και το μετά της παρούσας ζωής. Ασχολείται μόνο με τα του κόσμου τούτου. Αναφέρεται στην είσοδο της ψυχής στον κόσμο και στην έξοδό της από αυτόν, χωρίς αναφορά στο πριν και στο μετά. Όμως το άφατο αιώνιο είναι το κυρίως σώμα της φιλοσοφικής της βάσης.
Οι ΜΥΘΟΙ, κληρονομιά των προγόνων μας και απόσταγμα της σοφίας της ανθρωπότητας, παραδόθηκαν γραμμένοι με τη συμβολική ουράνια γλώσσα στα άστρα. Και ΟΛΟΙ ανεξαιρέτως αναφέρονται στο πνευματικό και υλικό μέρος του ανθρώπου και τη σχέση ανάμεσα στα δύο. Η ψυχή που κατέρχεται στον κόσμο με όχημα/εργαλείο/ένδυμα το σώμα, ελκύεται από την ύλη, υπάρχει όμως και έξω από τον χρόνο και τον χώρο. Ως πνευματική οντότητα επομένως «έχει θέα» του αιώνιου. Με αυτόν τον τρόπο ο άνθρωπος «θυμάται» την όποια γνώση· δεν εφευρίσκει με τη λογική τα πέραν του κόσμου τούτου.
Αλτάνη για τη μνήμη της ψυχής
από το βιβλίο της, Άρρητοι Λόγοι, Επίδαυρος – Θόλου Αποκάλυψις
«Ἡ ἀέναος κυκλικὴ ἐναλλαγὴ ζωῆς/θανάτου τῶν ἐπανενσαρκώσεων τῆς ψυχῆς εἶναι «ὁ παλαιὸς λόγος» τῶν Ὀρφικῶν, τὸν ὁποῖον ἐνεστερνίσθησαν οἱ Πυθαγόρειοι καὶ διεξοδικῶς ἀνέλυσεν ὁ Πλάτων εἰς τοὺς διαλόγους του Μένων, Φαῖδρος, Φαίδων, Πολιτεία κ.ἀ. Ἐξ αὐτοῦ («τοῦ παλαιοῦ λόγου») ἀπορρέει ἡ θεωρία τῆς Ἀναμνήσεως. Αὕτη ὑπάρχει καταγεγραμμένη εἰς Πινακίδας, αἵτινες εὑρέθησαν εἰς τάφους, προφανῶς μεμυημένων, εἰς τὴν Πετηλίαν τῆς Κάτω Ἰταλίας, ἓξ τὸν ἀριθμόν, μία εἰς τὰς Ἐλευθέρνας τῆς Κρήτης καὶ συνεχῶς ἀνακαλύπτονται καὶ νέαι».
Τὸ κείμενον τῆς πινακίδος τῆς Πετηλίας εἶναι τὸ ἑξῆς:
«Θὰ βρῇς μία κρήνη στὰ ἀριστερὰ τοῦ οἴκου
τοῦ Ἅδη· δίπλα σ’ αὐτὴ λευκὸ βρίσκεται κυπαρίσσι.
Σὲ αὐτὴν τὴν κρήνη μὴν πλησιάσῃς κοντά.
Ἀλλὰ θὰ βρῇς μιὰν ἄλλη κοντὰ στῆς Μνημοσύνης
τὴν λίμνη, ποὺ κρύο νερὸ ἀναβρύζει
καὶ φύλακες τὴν φυλᾶνε.
Πές: ‘‘τῆς γῆς παιδὶ εἶμαι καὶ τοῦ ἔναστρου οὐρανοῦ
ἀλλὰ τὸ γένος μου εἶναι βεβαίως (μόνον) οὐράνιον.
Αὐτὸ τὸ γνωρίζετε καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι.
Φλέγομαι ἀπὸ τὴν δίψα μου καὶ χάνομαι,
δῶστε μου γρήγορα κρύο νερὸ
ποὺ ἀναβρύζει ἀπὸ τῆς Μνημοσύνης τὴν λίμνη’’.
Καὶ αὐτοὶ θὰ σοῦ δώσουν νὰ πιῇς ἀπὸ τὴν ἱερὴ κρήνη
καὶ τότε μαζί μὲ τοὺς ἄλλους ἥρωες θὰ βασιλεύῃς».
Jane Ellen Harrison, Ὀρφικὴ Φιλοσοφία, εκδόσεις Ιάμβλιχος, ἀπόδ. Ἑλ. Παπαδοπούλου, σελ. 142.
«Τὰ Ὀρφικὰ ἔθιμα ὥριζαν ὅπως τοποθετηθῇ εἰς τὸν τάφον τοῦ μεμυημένου νεκροῦ ἡ ἀνωτέρω πινακὶς ἀπὸ φύλλον χρυσοῦ εἰς ἑξαγωνικὸν κύλινδρον καὶ κρεμασθῇ ἀπὸ χρυσῆν ἅλυσιν εἰς τὸν λαιμὸν του ὡς φυλακτόν».
Από το ίδιο βιβλίο της Αλτάνης η ερμηνεία των φράσεων:
«Γῆς παῖς εἰμί· ἡ μήτηρ τοῦ Ἕλληνος, ἡ Γῆ Μήτρα, ἡ Δημήτρα τῶν Ἐλευσινίων Μυστηρίων, τήν ὁποίαν τιμᾷ, ἐκ τῆς ὁποίας ἐγεννήθη καὶ εἰς τήν ὁποίαν θά ἐπιστρέψῃ ὁ φθαρτός του φορεύς, τό σῶμα του.
Καὶ Οὐρανοῦ ἀστερόεντος· Οὐρανός, ὁ ἔναστρος νοῦς τῆς ἀθανάτου φύσεως τοῦ πατρός του, τοῦ ἐπιτρέπει νά ἀναγνωρίζῃ τήν οὐρανίαν του καταγωγήν, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς τήν ἀθανασίαν καθ’ ὁμοίωσιν τοῦ πατρός του.
Κατ’ ἐπέκτασιν, συνεπῶς, κέκτηται δικαιωματικῶς τήν μνήμην τῶν ἐμπειριῶν, αἱ ὁποῖαι διεμόρφωσαν ἰδιότητας καί χαρακτηριστικά τῆς φυλετικῆς ταυτότητος τῆς ψυχῆς του.
Καὶ εἰς τάς δύο περιπτώσεις, τῆς Λήθης καί τῆς Μνημοσύνης, ὁ σύνδεσμος καὶ κοινός συμβολικός ὅρος εἶναι τό ὕδωρ. Διότι κατά τόν Ὅμηρον διά τοῦ ὕδατος ἔρχεται εἰς τήν ζωήν ἡ ψυχή μέ τόν ἔνσαρκον φορέα της εἰς τό Ζώδιον τοῦ Καρκίνου ὡς πρός τήν Βόρειον Θύραν τοῦ Ἄντρου τῶν Νυμφῶν.2 Κατά τόν Ἡράκλειτον προσδιοριστικόν στοιχεῖον τῶν μετενσαρκώσεων εἶναι τό ὑγρόν στοιχεῖον. Ἐπίσης ὁ Πλάτων εἰς τήν Πολιτείαν εἰς τόν μῦθον τοῦ Ἠρός ἀναφέρει ὅτι ὅποιος ἔπινε περισσότερο νερό ἀπό τόν Ἀμέλητα ποταμό λησμονοῦσε τά πάντα».
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1. Αλτάνη Αργύρη-Παλιογιάννη (Αλεξάνδρεια, 1933 – Αθήνα, 2020). Ελληνίδα συγγραφέας και ερευνήτρια της φιλοσοφίας, της ιστορίας, της γλωσσολογίας, γνώστρια όλης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Γνωστή για το συγγραφικό της έργο, συνέγραψε μία σειρά 10 βιβλίων με τον γενικό τίτλο «ΑΡΡΗΤΟΙ ΛΟΓΟΙ», τα οποία συνεχώς επανεκδίδονται (εκδόσεις Άμμων).
Αποφοίτησε από το Αβερώφειο Γυμνάσιο Αλεξάνδρειας και συνέχισε τις σπουδές αρχαίων ελληνικών με τον αείμνηστο φιλόλογο καθηγητή Π. Ξένο. Γνώριζε αρχαία ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά. Σπούδασε στη Ρώμη μουσική και θεωρία της μουσικής. Κατείχε δίπλωμα σολίστ από την Αγία Κεκιλία της Ρώμης (Conservatorio di Santa Cecilia di Roma) και θεωρίας της μουσικής από το Royal School of Music of London. Επίσης, υπήρξε μαθήτρια Ορθοφωνίας και Απαγγελίας του καθηγητή Γεωργίου Καρακαντά.
Κατά την περίοδο 1998-2013 έδωσε διαλέξεις και έκανε φροντιστήρια σε τακτά εβδομαδιαία και μηνιαία διαστήματα στο ευρύ κοινό. Από το έτος 2002 έως το 2013 είχε εκπομπή φιλοσοφικού περιεχομένου στον τηλεοπτικό σταθμό Blue Sky. Υπάρχουν αρχειοθετημένες 242 oμιλίες της στο Youtube, ταξινομημένες σύμφωνα με θεματικές ενότητες.
Το 2006 δέχθηκε πρόσκληση από το Παγκόσμιο Συνέδριο Πυρηνικής Φυσικής για να παρουσιάσει την ανακάλυψή της για το ηλιοκεντρικό σύστημα με τη μετάπτωση των ισημεριών, όπως παριστάνεται αρχιτεκτονικά στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου (Θόλος της Επιδαύρου), μνημείο σύγχρονο της εποχής του Πλάτωνα. Εξέδωσε σχετικό βιβλίο τον Ιανουάριο του 2000 με τίτλο «ΑΡΡΗΤΟΙ ΛΟΓΟΙ, Επίδαυρος, Θόλου Αποκάλυψις».
Στο «European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging» (Volume 33, Supplement 2 – September 2006) έγινε αναφορά της ανακάλυψής της στο κύριο άρθρο του εντύπου σχετικά με την εικόνα της κατόψεως της Θόλου, όπου ο ηλιοκεντρισμός καταγράφεται μαζί με τα ονόματα των πρωτοπόρων επιστημόνων του χώρου τής Πυρηνικής Φυσικής (Niels Bohr, Ernest Rutherford). Επίσης, τη 15η Σεπτεμβρίου 2006, συμμετείχε ως προσκεκλημένη ομιλήτρια στο πρώτο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο της Προγεννητικής Ιατρικής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 2012 πραγματοποίησε ομιλίες στην Ελληνική Εταιρεία Συμβουλευτικής, αναλύοντας από ψυχολογικής πλευράς μυθολογικά θέματα. Το 2013 προσεκλήθη από το Τμήμα Άγχους και Στρες της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σε σειρά ομιλιών.
2. Ο Πορφύριος (3ος αι. μ.Χ.), νεοπλατωνικός φιλόσοφος και μαθητής του Πλωτίνου, συνέγραψε μεταξύ άλλων το σύντομο αλλά σημαντικό έργο Περί του Άντρου των Νυμφών στην Οδύσσεια. Πρόκειται για την αλληγορική ερμηνεία ενός αποσπάσματος από τη 13η (θ) ραψωδία της Οδύσσειας (στίχοι 102-112), στο οποίο ο Όμηρος περιγράφει το σπήλαιο των Νυμφών στην Ιθάκη, κοντά στο σημείο όπου αποβιβάζεται ο Οδυσσέας όταν επιστρέφει στην πατρίδα του.
Εκεί είναι το λιμάνι του γέροντα της θάλασσας, του Φόρκυ,
κι εκεί κοντά μια ελιά με μακριά φύλλα·
και δίπλα ένα όμορφο και σκιερό σπήλαιο, ιερό των Νυμφών που τις λένε Ναϊάδες.
Μέσα του βρίσκονται κρατήρες και στάμνες από πέτρα,
κι εκεί οι μέλισσες αποθηκεύουν το μέλι τους.
Εκεί υπάρχουν και μεγάλοι αργαλειοί από πέτρα,
κι εκεί οι Νύμφες υφαίνουν πορφυρά υφάσματα,
θαύμα να τα βλέπεις.
Κι από μέσα του αναβλύζουν αέναες πηγές.
Δύο εισόδους έχει το σπήλαιο:
η μία κοιτά προς τον Βορρά, από κει κατεβαίνουν οι άνθρωποι,
η άλλη κοιτά προς τον Νότο και είναι πιο θεία·
από αυτήν δεν περνά κανένας θνητός,
είναι ο δρόμος των αθανάτων.
Ο Πορφύριος θεωρεί το σπήλαιο αλληγορία για το ταξίδι της ψυχής προς και από τον υλικό κόσμο. Το έργο αντλεί έντονα στοιχεία από αστρολογικές έννοιες, ιδίως από τον ζωδιακό κύκλο και τα ηλιοστάσια, για να εξηγήσει την κάθοδο και την άνοδο της ψυχής.
Οι δύο είσοδοι του σπηλαίου, η μία προς τον Βορρά (Καρκίνος) και η άλλη προς τον Νότο (Αιγόκερως), συμβολίζουν τις πύλες μέσω των οποίων οι ψυχές κατέρχονται και ανέρχονται, αντίστοιχα. Στον Καρκίνο και στον Αιγόκερω βρίσκονται τα σημεία των ηλιοστασίων, με τον Καρκίνο να αντιστοιχεί στο βορειότερο σημείο της εκλειπτικής (θερινό ηλιοστάσιο) και τον Αιγόκερω στο νοτιότερο (χειμερινό ηλιοστάσιο). Ο Πορφύριος ερμηνεύει τη βόρεια είσοδο του σπηλαίου ως την πύλη μέσω της οποίας οι ψυχές κατέρχονται στον υλικό κόσμο, ενώ τη νότια ως εκείνη από όπου ανέρχονται πίσω στον θείο κόσμο. Η πορεία διά μέσου των ζωδίων, από τον Καρκίνο έως τον Αιγόκερω, συνδέεται επίσης με το ταξίδι της ψυχής. Ο ψυχρός βόρειος άνεμος και ο θερμός νότιος άνεμος (που αντιστοιχούν στα γεωγραφικά σημεία του Βορρά και του Νότου) λειτουργούν σαν μεταφορές για την κάθοδο και την άνοδο της ψυχής. Ο βοριάς ψύχει τις ψυχές κατά την ενσάρκωσή τους, ενώ ο νοτιάς βοηθά στην απελευθέρωσή τους από τον υλικό κόσμο.